Tại sao doanh nghiệp phải chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn?
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chịu áp lực lớn từ khan hiếm tài nguyên, biến đổi khí hậu và các yêu cầu pháp lý ngày càng khắt khe, mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ” đã bộc lộ nhiều giới hạn. Thay vào đó, kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) đang trở thành hướng đi tất yếu, giúp doanh nghiệp vừa tối ưu hiệu quả kinh doanh vừa tạo ra giá trị bền vững lâu dài.
Dưới đây là những lý do cốt lõi giải thích vì sao doanh nghiệp cần sớm chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn.
- Giải quyết bài toán tài nguyên khan hiếm
Nhu cầu sử dụng nguyên liệu thô ngày càng tăng trong khi nhiều tài nguyên không tái tạo đang dần cạn kiệt. Điều này khiến chi phí khai thác, thu mua và vận chuyển nguyên liệu liên tục leo thang, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào nguồn cung nguyên liệu từ nước ngoài tiềm ẩn nhiều rủi ro về đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động địa chính trị. Kinh tế tuần hoàn cho phép doanh nghiệp tận dụng lại vật liệu, phế phẩm và chất thải trong quá trình sản xuất, biến “đầu ra” của quy trình này thành “đầu vào” cho quy trình khác. Nhờ đó, doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất – kinh doanh.
- Nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu chi phí
Một trong những lợi ích rõ ràng nhất của kinh tế tuần hoàn là khả năng tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp. Thay vì coi chất thải là gánh nặng chi phí, mô hình này xem đó là nguồn tài nguyên có thể khai thác lại.
- Giảm chi phí sản xuất: Tái sử dụng nguyên vật liệu, tăng hiệu suất năng lượng và giảm lượng chất thải giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành, xử lý rác thải và logistics.
- Giải quyết tình trạng dư thừa: Kinh tế tuần hoàn khuyến khích cải tiến thiết kế sản phẩm, tập trung vào chất lượng và vòng đời sử dụng, từ đó hạn chế sản xuất dư thừa trong bối cảnh tài nguyên đầu vào khan hiếm.
- Kéo dài tuổi thọ tài sản: Thông qua bảo trì, sửa chữa và tân trang, doanh nghiệp có thể kéo dài vòng đời máy móc, thiết bị và vật liệu, tối đa hóa giá trị từ mỗi nguồn lực đã đầu tư.
Một trong những lợi ích rõ ràng nhất của kinh tế tuần hoàn là khả năng tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp.
- Đáp ứng các cam kết về bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu
Phát thải khí nhà kính và ô nhiễm môi trường đang là vấn đề toàn cầu. Việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn là bước đi quan trọng để doanh nghiệp góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
Mô hình này giúp giảm tác động tiêu cực đến môi trường ngay từ khâu thiết kế, thông qua việc:
- Sử dụng năng lượng tái tạo và nguyên liệu thân thiện với môi trường
- Giảm thiểu chất thải và loại bỏ các vật liệu gây ô nhiễm
- Bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học
Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, những nỗ lực này còn giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu xanh, nâng cao uy tín và niềm tin từ khách hàng cũng như cộng đồng.
- Nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế
Trong nền kinh tế hiện đại, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở giá thành mà còn ở tính bền vững và trách nhiệm xã hội. Nhiều doanh nghiệp đã thành công khi áp dụng các mô hình kinh doanh mới, điển hình như mô hình “dịch vụ thay vì sản phẩm”. Ví dụ, Philips cung cấp dịch vụ chiếu sáng thay vì chỉ bán bóng đèn, giúp tối ưu tài nguyên và duy trì mối quan hệ dài hạn với khách hàng.
Tại Việt Nam, khung pháp lý về môi trường đang ngày càng hoàn thiện, đặc biệt là các quy định trong Luật Bảo vệ môi trường và Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Doanh nghiệp buộc phải thu hồi, tái chế và xử lý chất thải từ sản phẩm của mình. Những đơn vị tiên phong chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn sẽ dễ dàng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng cơ hội xuất khẩu và thu hút dòng vốn đầu tư xanh.
- Mở ra cơ hội thị trường mới
Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là động lực đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp có thể khai thác nhiều cơ hội mới như:
- Cộng sinh công nghiệp: Hợp tác giữa các doanh nghiệp để chất thải của đơn vị này trở thành nguyên liệu cho đơn vị khác.
- Thiết kế bền vững: Phát triển sản phẩm dễ sửa chữa, nâng cấp và tái chế, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về chất lượng và an toàn.
- Thị trường tái giá trị: Thu hồi và tái chế rác thải thành nguyên liệu cho các quy trình sản xuất mới, hình thành các chuỗi giá trị tuần hoàn.
Kết luận
Chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn không còn là xu hướng ngắn hạn mà là hành trình tất yếu để doanh nghiệp phát triển bền vững. Việc thay đổi tư duy từ “khai thác – sản xuất – thải bỏ” sang “tái sinh và tái tạo” giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản về tài nguyên, môi trường, đồng thời tạo ra động lực tăng trưởng mới. Xa hơn, kinh tế tuần hoàn còn đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng chung của xã hội và nền kinh tế quốc gia.
VNCPC
